تبعات اغراق درباره توافق؛ چنددرصد از مشکلات اقتصادی با برجام حل شد؟

به گزارش مشرق ، در مدت فوق، کارشناسان اقتصادی و مسئولان مختلف کشور بارها به دولت درباره خوشبینی بیش از حد نسبت به تأثیر توافق هستهای بر اقتصاد کشور و تزریق این خوشبینی به مردم با هدف بهرهبرداری از فشار اجتماعی علیه منتقدان، هشدار میدادند زیرا به گفته آنها، اکثر مشکلات اقتصادی کشور به ایرادات ساختاری داخلی بازمیگردد و ربطی به بود و نبود تحریمها نداشته و ندارد.

هرچند دولت با تحریک انتظارات مردمی نسبت به توافق هستهای توانست برجام پر از نقص را به مرحله اجرا برساند، اما در همان مقطع بارها کارشناسان به دولت هشدار دادند که پمپاژ انتظارات نادرست به افکار عمومی، به زودی دامان دولت را خواهد گرفت.

اما مسئولان دولتی به این هشدارها توجهی نکردند و هر گونه اظهارنظر در این باره را با ادبیات تند و غیرمنصفانه و انگ زدن به منتقدان، رد کردند و بر باد خوشبینی به برجام سوار شدند.

هماکنون با گذشت نزدیک به 3 ماه از اجرای برجام، به تدریج شاکله ملت به صداقت اظهارات منتقدان درباره عدم اثرگذاری بالای برجام بر اقتصاد کشور رسیدهاند و دولت با موجی از انتظارات فزاینده (و البته خودساخته) در جامعه روبرو شده که چاره و راهکاری برای حل آنها ندارد.

در مدتی که از اجرای برجام گذشته نیز کارشناسان خارج از دولت همچنان به هشدار نسبت به بزرگنمایی آثار برجام هشدار دادهاند اما مسئولان دولتی به جای بیان واقعیات (از جمله عدم اجرای تعهدات طرف غربی در رفع کامل تحریمهای بانکی) وعدههای جدید برجامی مطرح کرده و برکات برجام را به ماههای آینده در سال 95 موکول میکنند.

شاهد بودیم که 2 روز بعد از اجرای برجام، رئیسجمهور و وزرا در همایش اجرای برجام؛ فصلی نو در اقتصاد ایران شرکت کرده و شعارهای خوشبینانه قبل از اجرای برجام را تکرار کردند و در سال جدید نیز این شعارها و وعدهها با همان شدت و حدت همچنان تکرار میشود.

* هشدارهایی که نادیده گرفته شد

در همین باره به هشدارهای مکرر کارشناسان و مسئولان کشور نسبت به بزرگنمایی آثار و فواید اقتصادی برجام اشاره میکنیم:

***

***

آیتالله آملی لاریجانی، رئیس قوه قضائیه: با وجود تذکر این مسئله از سوی مقام معظم رهبری و مسئولان نظام باز هم میشنویم که عدهای تمام مشکلات کشور را به مسئله تحریمها و مذاکرات گره میزنند و به راحتی تمام سرمایههای ملی و داخلی، توانمندیهای جوانان و استعدادهای داخلی را نادیده میگیرند؛ گرچه تردیدی نیست که تحریمها مشکلاتی را ایجاد کرده اما باید مدنظر قرار دهیم که ملت ایران با تکیه بر توان داخلی برهههایی سختتر از این به مانند دفاع مقدس را پشت سر گذاشته است.

اینکه در مقابل دشمن به گونهای سخن بگوییم که گویا تمام مشکلات کشور معطوف به تحریمها است و کشور بر اثر این تحریمها کاملاً وا مانده و راهی به جلو ندارد، کار غلطی است.

***

***

محمدقلی یوسفی اقتصاددان اصلاحطلب: متاسفانه ویژگیهای اقتصادی ایران چنان ناامید کننده است که علی رغم اهمیت این توافق، نمیتوان احتمال داد که برجام بتواند امیدی برای بهبود شرایط اقتصادی مردم فراهم کند. ژ

چون خیلی از مشکلات اقتصاد ایران ربطی به برجام ندارد. به طور مثال فساد موجود در اقتصاد کشور یا موضوع رشوه در نهادهای مختلف و کاغذبازیهای بی مورد اداری هیچ ربطی به برجام ندارد.

اینها و بسیاری دیگر از مشکلات موجود در کشور ربطی به برجام ندارد و به نالایقی و بی کفایتی مدیران کشور باز میگردد و شرایط اسفناک کسب و کار و هزار مشکل دیگر ریشه در ساختار تصمیم گیری داخلی دارد.

لذا اگرچه برجام فرصت سرمایه گذاری خارجی فراهم میکند اما آنها ناشی که نیستند و شرایط داخلی را ارزیابی میکنند و میسنجند و بعد تصمیم میگیرند و بنابراین باید گفت با اجرای برجام شاهد تحول جدی در اقتصاد نخواهیم بود، به خصوص که اکنون اقتصاد ایران در شرایط رکود تورمی عمیقی به سر میبرد.

لذا باید گفت برجام فقط میتواند امکاناتی فراهم کند که نحوه استفاده از آن امکانات به سیاستهای مسئولین باز میگردد و گشایشی در وضعیت مردم ایجاد نمیکند چون سیاستهای فعلی متناقض و در برخی موارد بی ثبات است و متاسفانه باید گفت امیدی برای تغییر هم وجود ندارد.

***

این وعدههای توخالی و واهی منجر شده تا تمام فعالیتهای اقتصادی از جمله تولید در انتظار به سر ببرند و منتظر باشند تا آیندهای فرا برسد که اجناس به وفور و با قیمت ارزان در اختیار همه قرار بگیرد، این امر یکی از دلایل رکودی است که در حال حاضر بر اقتصاد کشور حاکم شده است.

***

***

بابک افقهی رئیس اسبق سازمان توسعه و تجارت: وقتی یک موضوع سیاسی بیش از اندازه واقعی خودش بزرگنمایی شده و یک خوش خیالی غیرقابل قبول را در جامعه برای دستاوردهای پسابرجام ترویج میدهیم، آثار و تبعات خودش را در بازار و معلق نگه داشتن تقاضاهای داخلی بر روی بنگاههای اقتصادی خواهد گذاشت.

وقتی در کوچه و بازار با مردم صحبت میکنیم میبینیم بسیاری از مردم حتی برای خریدهای خیلی ساده و فوری خودشان اذعان دارند که باید منتظر اجرای برجام بود چرا که بعد از برجام با لغو تحریمها اجناس با کیفیتتر و ارزانتر خواهند شد و ما میتوانیم به راحتی وسایل و احتیاجات مورد نیاز خود را خریداری کنیم.

به نظرم این نگاه یک خیال غیرواقعی و خطرناک برای اقتصاد کشور است. دولت باید هر چه سریعتر دست به کار شده و بازار، مردم و تقاضاهای تلنبار شده مردم را متوجه این موضوع کند که بعد از برجام اتفاق خاصی در کشور نخواهد افتاد. کمااینکه شاید با ادامه روند موجود، چه بسا تا زمان اجرای برجام دیگر هیچ بنگاه تولیدی در داخل کشور وجود خارجی نداشته باشد.

ضمن اینکه با توجه به مشکلاتی که ما در ساختارهای اقتصادی کشور داریم حتی اجرای برجام و اتفاقهایی که محتمل است بعد از آن رخ دهد، تأثیر خاصی بر اقتصاد ایران نخواهد داشت.

***

از این روی به آسانی میتوان نتیجه گرفت اینگونه اغراقها نه فقط اغراقکنندگان را به مقصود نمیرساند بلکه میتواند به جایگاه دولت در نگاه مردم، آسیبهای جدی نیز برساند و به قول یکی از شعرای کشورمان در اقتباس از شعر معروف اریش فرید شاعر اتریشی؛ بچهها شوخی شوخی به گنجشکها سنگ میزنند و گنجشکها جدی جدی میمیرند!

***

***

رفع تحریمها دو اثر دارد؛ یک اثر روانی و یک اثر واقعی. اثر روانی به هر حال، چون انتظارات مردم به آینده خوشبینانه میشود میتواند در کوتاهمدت بعضی از شاخصها یا متغیرهای اقتصادی مانند نرخ ارز یا سمت تقاضا را با تغییرات مثبت روبهرو کند.

اما اثر واقعی آن که به دلیل وابستگی ما به نفت ارتباط بسیار زیادی به روابط بینالمللی دارد، میتوان گفت از دو طریق اثر دارد؛ یکی آزاد شدن منابع بلوکه شده است که دست دولت را در برخی اقدامات تا حدودی باز میکند. در میانمدت و بلندمدت اما با توجه به کاهش شدید قیمت نفت شاید بتوان گفت که چندان اثری بر اقتصاد کشور نداشته باشد؛ مگر اینکه دولت بتواند از طریق ایجاد محیطی نسبتاً امن زمینه را برای مشارکت سرمایهگذاری خارجی فراهم کند.

***

***

***

***

متاسفانه اقتصاد ایران نهاد مستحکمی برای انحصارزدایی ندارد. هرچند شورایی به نام رقابت داریم اما آن هم ضعیف عمل میکند.

متاسفانه نهادی قدرتمند که باعث تسهیل رقابت شود را در اختیار نداریم. ما نهاد مشخص با ابزارهای کافی برای مبارزه فساد و شفافیت نداریم.

***

***

***

***

دکتر پرویز داوودی، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام: اینکه میگوییم علت مشکلات اقتصادی ما تحریم است یک دیدگاه اشتباه است زیرا تحریم فقط باعث تشدید مشکلات میشود و اگر مسائل به صورت ریشهای حل نشود مشکلات اقتصادی برجای خود باقی میماند.

هماکنون باید ببینیم واقعیتها چیست و چه اقداماتی باید برای حل آن انجام داد، با وجود هزینههایی که داده شده و دوستی ظاهری کشورهای خارجی از جمله آمریکا بسیاری از نتایج مورد نظر محقق نشده است... انتظاراتی را که برای تولید کننده ایجاد شده است و گفته شده است با ایجاد روابط بهتر با غرب تحریم رفع شده و تولید و اقتصاد رونق پیدا خواهد کرد، این انتظار موجب شده است که تولید کننده به امید رونق آتی دست از تولید بکشد و منتظر باشد که وقتی رونق بوجود آمد تولید کند تا اجناس و کالاها بر روی دستش نماند.

اکنون نزدیک 3 سال است که هنوز این انتظارات برآورده نشده است از طرف دیگر خود تحریم نیز هزینههای سربار را افزایش داده و علت دیگری را برای رکود رقم زده است. ولی نقش عامل اخیر بسیار کمرنگ و در حد 20 درصد است.

***

***

سوء تدبیر دولت احمدینژاد در زمینه اقتصاد، کشور را به مرز بحران رساند و دولت روحانی هم وقتی سرکار آمد نتوانست تحلیل درستی از اقتصاد کشور ارائه دهد.... بهتر بود دولت به جای گرهزدن مشکلات اقتصادی به مسئله تحریمها از مردم میخواست که فعالیتهای اقتصادی خود را انجام دهند و منتظر برطرف شدن تحریم ها نباشند، زیرا اثر رفع تحریمها بر حل مشکلات اقتصادی بسیار ناچیز است.

بزرگترین اشتباه اقتصادی دولت یازدهم این است که تمام گشایشهای اقتصادی را در برجام میبیند و همین نگاه دولت رکودآفرین است. همچنین اکنون دولت سردرگم است و نمیداند بعد از برجام چه کند!

***

***

محمدباقر قالیباف، شهردار تهران: متأسفانه رویکرد مدیریتی دولت در دو سال گذشته شرایط را بهگونهای رقمزده که جامعه حس میکند انرژی مسئولین بهجای حل مشکلات آنها صرف مسئلهسازیهایی میشود که هدف از آن وابسته کردن کشور به مذاکرات هستهای و گریزناپذیر نشان دادن توافق به هر قیمت است. گویی هدف دولت برای دستیابی به توافق، رفع تحریمها نیست بلکه جلب آرای سیاسی برای پیروزی در انتخابات آتی است.

ما باید تاریخ را آیینه عبرت خود کنیم. تاریخی که به ما میگوید گره زدن همهٔ امورات کشور به راضی کردن بیگانگان نتیجهای جز سرنگونی دولت ملی دکتر مصدق نداشت.

اگر اقتصاد مبتنی بر توان داخلی در دولت دکتر مصدق عملیاتی شده بود و نگاه به خارج از مرزها در کشور حاکم نمیشد، ریزش نیروهای اجتماعی به آن حد نمیرسید که کودتای انگلیسی علیه دولت ملی موفق شود. تردیدی در این نیست که قدرت دفاعی و اقتصادی کشور امکان چانهزنی و دستیابی به توافقی باعزت را افزایش میدهد؛ و امروز تأسفانگیز است که دولت با دست خود، خود را در میز مذاکرات خلع سلاح کرده است.

***

***

***

شواهد نشان میدهد که با توجه به سیاست درها یا مرزهای باز و برون گرای دولت آقای روحانی، از نظر صنعتگران، کشاورزان و صاحبان بنگاهای تولیدی تعامل با قدرتهای غربی و مذاکرات هستهای بیشتر شباهت به یک بازی باخت- باخت دارد تا برد- برد.

بدین معنی که تولیدکنندگان ایران، چه صنعتی و چه کشاورزی، نه تنها نگران شکست مذاکرات هستند، بلکه شاید مهمتر از آن نگران رسیدن به توافقی هستند که واردات ایران را بیش از پیش افزایش داده و لذا تولید آنها را باز هم محدودتر و یا حتی به تعطیلی کشانده، و به این ترتیب بازار ایران را عمدتاً تبدیل به یک بازار مصرف کالاهای خارجی بکند.

***

مسئولین نباید زندگی مردم را به مشکلات و عامل مشکلات را به تحریم گره بزنند بلکه باید در اولویت اول، تمام موانع داخلی برای حل مشکلات مردم را برطرف کنند، اگر قبول داریم نظام تحریم فرو ریخته است، دیگر نباید مشکلات ریز و درشت را به حساب تحریم بگذاریم.

**

***

***

***

***

***